ریبرندینگ فیسبوک به متا متاورس

متاورس چیست؟ چه تاثیری بر دنیای آموزش دارد؟

احتمالاً درباره ریبرندینگ فیسبوک در آخرین ماه‌های سال 2021 میلادی چیزهایی شنیده‌اید. مارک زاکربرگ، مدیرعامل این کمپانی بزرگ، تاثیرگذار و پرحاشیه  نام جدید فیسبوک، یعنی «متا» را در کنفرانس سالانه واقعیت مجازی/واقعیت افزوده فیسبوک -جایی که او چشم انداز واقعیت مجازی این شرکت را برای آینده تشریح کرد- در روز پنجشنبه 28 اکتبر 2021 فاش کرد.

فیس‌بوک روز پنجشنبه اعلام کرد که نام خود را به «متا» تغییر می‌دهد تا تمرکز این شرکت بر ساخت «متاورس» را نشان دهد؛ دنیایی مجازی که در آن افراد کار می‌کنند، بازی می‌کنند، یاد می‌گیرند و با دوستان و خانواده‌شان معاشرت می‌کنند. این دنیای دیجیتال بر روی دنیای واقعی ما ساخته شده است و شامل هدست‌های واقعیت مجازی و واقعیت افزوده است.

در این رویداد آنلاین، مدیرعاملِ «متا» برنامه‌های خود را برای ساخت «متاورس» ترسیم کرد. زاکربرگ گفت: «ما معتقدیم متاورس جانشین اینترنت موبایل خواهد بود. مهم نیست واقعا چقدر از هم فاصله داریم، ما قادر خواهیم بود احساس حضور در کنار یکدیگر را داشته باشیم، درست مثل اینکه در کنار هم هستیم. شما می‌توانید متاورس را اینترنتِ تجسم‌یافته تصور کنید.»

زاکربرگ به The Verge گفت متاورس پروژه ای نیست که هیچ شرکتی به‌تنهایی بسازد، بلکه در عوض یک همکاری مشترک بین شرکت‌ها، تولیدکنندگان و توسعه‌دهندگان خواهد بود.

او گفت: «متاورس جایی است که به جای اینکه فقط محتوا را مشاهده کنید، در محتوا حضور دارید! تجربه‌های متفاوتی دارید که لزوماً نمی‌توانید در یک برنامه یا صفحه وب دو بعدی انجام دهید، مثلاً رقصیدن، یا انواع مختلف تناسب اندام.»

روز پنجشنبه، او رسماً مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره متا، شرکت مادرِ فیس‌بوک با نام جدیدش شد. تغییر نام تجاری فیسبوک به‌منظور تثبیت این غول رسانه‌های اجتماعی در دنیای جدیدِ متاورس، که زاکربرگ آن را آینده اینترنت می‌داند انجام شد.

زاکربرگ مدیر عامل فیس‌بوک گفت که انتظار دارد جمعیت متاورس در دهه آینده به یک میلیارد نفر برسد و امیدوار است که فناوری جدید میلیون‌ها شغل برای سازندگان آن‌ ایجاد کند.

حال ببینیم اصلاً متاورس -این دنیای جدیدی که زاکربرگ از آن صحبت می‌کند- دقیقاً چیست و چرا توجه به آن مهم است؟

Metaverse، اصطلاحی است که برای اولین بار در داستان‌های علمی-تخیلی ابداع شد، ترکیبی از پیشوند “Meta”، به معنای فراتر، و “Universe”، به معنای جهان.

متاورس را چگونه تعریف می‌کنید؟ آیا تنها یک متاورس وجود دارد؟ آیا متاورس‌های متعددی هست؟ آیا اصطلاح متاورس اصطلاحی است که باید استفاده کنیم؟ آیا فراجهان در حال حاضر ساخته شده یا در حال ایجاد است؟ هنگامی که از کسی خواسته می‌شود اصطلاح متاورس را تعریف کند، سؤالات بسیاری مطرح می‌شود. تعریف این اصطلاح در سال 2021 کار ساده‌ای نیست چون هنوز خیلی چیزها درباره آن در هاله‌ای از ابهام است.

با این حال اگر اصطلاح Metaverse را در گوگل جستجو کنید، تعاریف متعددی پیدا خواهید کرد. تعریف ویکی‌پدیا، که به نقل از کهنه‌کار متاورس -ویلیام برنز سوم- بیان می‌شود، آن را به عنوان یک فضای اشتراکی مجازی جمعی تعریف می‌کند که از گردهمایی واقعیت فیزیکی گسترش‌یافته و فضای مجازی فیزیکی پایدار، شامل اجتماع جهان‌های مجازی، واقعیت افزوده و اینترنت ایجاد شده است.

اما آیا این تعاریف واقعاً منعکس کننده چیزی است که بسیاری در دنیای فناوری و تجارت هنگام استفاده از کلمه متاورس به آن اشاره می کنند؟

متیو بال سرمایه‌گذار صنایع Epyllion نظر جالبی دربارۀ متاورس دارد. او می‌گوید متاورس در حال حاضر به‌هیچ‌وجه بی‌شباهت به اینترنت در دهه 50 تا 90 میلادی نیست. آن زمان برخی از عناصر را می‌شناختیم. ما انتقال فایل را بلد بودیم. ارتباطات آنلاین را می‌شناختیم. و با این حال، تمام آن پویایی‌های اصلی که امروز به آن نگاه می‌کنیم، چه وب اجتماعی باشد یا انواع محتوایی که تولید می‌کنیم، واقعاً تا همین چند لحظه پیش در فرآیند کشف بودند و هر لحظه درحال توسعه و تغییر هستند؛ همانطور که در TikTok و موارد دیگر مشاهده می‌کنیم.

اما به طور کلی، بال گفت، متاورسی که ما تصور می‌کنیم، جهانی پایدار، همزمان، زنده و درحال زندگی خواهد بود که به هر یک از ما احساس حضور شخصی می‌دهد، حسی از کنشگر بودن که در آن در اقتصاد گسترده‌ای شرکت می‌کنیم که فراتر از تجربیات فردی و شاید حتی تجربیات دنیای فیزیکی و دیجیتالی کنونی ما است.

در این ویدیو که The Guardian از رویداد فیسبوک منتشر کرده‌است، زاکربرگ نمایی از متاورس موردنظر خود را شرح می‌دهد:

رف کوستر از Playable Worlds درباره متاورس چنین می‌گوید: «من شخصاً معتقدم که مسیر تکاملی فناوری به سبک Metaverse به سمت شبیه‌سازی قوی‌تر خواهد رفت. شبیه سازی فیزیکی بسیار رایج شده است، اما اگر به نحوه تعامل ما با جهان فکر کنید، فیزیک تنها بخش کوچکی از آن است. راه‌های بسیار متنوع و متفاوتی وجود دارد که از طریق آنها انتظار داریم جهان به کارهایی که ما انجام می‌دهیم پاسخ دهد و بدون اینکه کاری انجام دهیم، بدون اینکه ما آن را لمس کنیم، تکامل یافته و تغییر کند.»

کارشناسان تکنولوژی می‌گویند که اینترنت در نهایت به متاورس تبدیل می‌شود، که نشان‌دهنده پلتفرم محاسباتی بزرگ بعدی خواهدبود. اگر بتوان این مفهوم را به فعلیت رساند، انتظار می‌رود که به اندازه تلفن همراه برای جامعه و صنعت باعث ایجاد تحول شود.

اینترنت امروزه اغلب نقطه اصلی ورود میلیون‌ها نفر از ما برای دسترسی به اطلاعات و خدمات، ارتباط و معاشرت با یکدیگر، فروش کالا و سرگرمی است. پیش‌بینی می‌شود که متاورس این گزاره ارزش را تکرار کند، با این تفاوت اصلی که تعیین تمایز بین آفلاین بودن و آنلاین بودن بسیار دشوارتر خواهد بود.

متاورس می تواند خود را به روش‌های مختلفی نشان دهد، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند که “واقعیت توسعه یافته” (XR) که ترکیبی از واقعیت افزوده، مجازی و آمیخته است نقش مهمی در توسعه آن ایفا خواهد کرد. محور مفهوم متاورس این ایده است که محیط‌های مجازی و سه‌بعدی که در زمان واقعی قابل دسترسی و تعامل هستند، به رسانه‌ای دگرگون‌کننده برای تعامل اجتماعی و تجاری تبدیل می شوند. اگر قرار باشد این موضوع عملی شود، این محیط‌ها به پذیرش وسیع واقعیت گسترده وابسته خواهند بود.

تاکنون، فناوری‌های XR عمدتاً به زیرمجموعه‌ای از بازی‌های ویدیویی و برنامه‌های کاربردی سازمانی محدود بوده‌اند. با این حال، از آنجایی که بازی‌ها به طور فزاینده‌ای به پلتفرم‌هایی برای تجربیات اجتماعی تبدیل می‌شوند، این احتمال افزایش می‌یابد که ویژگی‌های آنها در زمینه‌های دیگر اعمال شوند. ویژگی‌هایی چون جهان‌های مجازی قابل کشف و پیوسته، رسانه‌هایی برای بیان باز و خلاقانه، و مجرایی برای گسترش فرهنگ پاپ.

در این ویدیو من -ناعمه سجادی- درباره واقعیت گسترده که شامل واقعیت مجازی، افزوده و آمیخته می‌شود صحبت کرده‌ام و نمونه‌های جالبی از آن‌ها را خواهید دید؛ دربارۀ پروژه مهم فیسبوک facebook Horizon صحبت کردم، همان پلتفرمی که زاکربرگ در کنفرانس AR/VR سال 2021 به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قدم‌های فیسبوک برای ورود به متاورس صحبت کرد.

می‌توانید نسخه متنی آن را از این لینک بخوانید.

ارتباط متاورس و آموزش چیست؟

نکته جالبی که زاکربرگ به آن اشاره کرد و می‌تواند برای تولیدکنندگان محتوا یک تلنگر برای ایده‌پردازی باشد، این بود که انتظار دارد جمعیت متاورس در دهه آینده به یک میلیارد نفر برسد و امیدوار است که فناوری جدید میلیون‌ها شغل برای سازندگان آن‌ ایجاد کند.

حالا به‌نظر شما این اخبار و این صحبت‌ها چه ارتباطی با آموزش و تولید محتوای آموزشی دارد؟

آیا شما می‌توانید جهانی بدون آموزش را تصور کنید؟

قطعا نه! آموزش از ابتدای بشریت امری اجتناب‌ناپذیر و ضروری بوده‌است، فقط شکل و نحوه ارائه و دریافت آن تغییر کرده.

بنابراین در دنیای جدید هم نیازِ ضروری به آموزش وجود دارد. به احتمال زیاد بسیاری از افراد در این مقطع احساس می‌کنند نیازی نیست دربارۀ موضوعی که حتی در کشورهای توسعه‌یافته به‌طور کامل اجرا نشده و مورد استفاده قرار نگرفته‌است حساس شوند. ممکن است با خود فکر کنید ما در جهان سوم زندگی می‌کنیم و سال‌ها طول می‌کشد تا این تکنولوژی‌ها به ما برسند.

اگر چنین فکری می‌کنید شما را دعوت می‌کنم تا یک دقیقه چشمانتان را ببندید و 20 سال پیشِ خودتان رو تصور کنید. احتمالاً در بهترین حالت یک کامپیوتر پنتیوم2 داشتید، با اینترنت dial up پر سروصدا که کلی از آن لذت می‌بردید و هیجان‌زده‌تان می‌کرد.

حالا چشمانتان را باز کنید و وضعیت امروزتان را ببینید. امکانات همین سیستمی که با آن وارد وبسایت پروچیستا شده‌اید یا گوشی هوشمندی که در دستتان است را بسنجید. همین گوشی‌ای که از قابلیت‌هایش ناراضی هستید و هر روز دنبال مدل‌های جدیدتر آن هستید. حتی ساده‌ترین گوشی‌های هوشمند امکانات فوق‌العاده‌ای را برای شما مهیا می‌کنند که 20 سال پیش حتی تصورش را هم نمی‌کردید و امروز این خدمات برای شما تبدیل به بدیهیات زندگی روزمره شده‌است.

آیا تا 10 سال پیش و حتی برای برخی از افراد تا قبل از پاندمی کرونا، تصور می‌کردید که آموزش آنلاین تا این حد فراگیر و محبوب شود و – چه به عنوان مدرس و چه به‌عنوان فراگیر- تا این حد به رشد شما کمک کند؟

بنابراین تغییرات تکنولوژی به‌نرمی ولی به‌سرعت اتفاق می‌افتند! به این معنی که شما متوجه این تغییر نمی‌شوید بلکه آرام آرام در جریان آن قرار می‌گیرید… جریانی که فوق‌العاده سریع و عظیم است!

پس خوب است که قبل از غرق شدن در این جریان عظیم، خودمان را برای لذت بردن از آن آماده کنیم. اولین کاری که می‌توانیم انجام دهیم این است که خودمان را به ابزار دانش مجهز کنیم. یعنی اقلاً بدانیم قرار است در این جریان جدید چه اتفاقاتی بیافتد. این جریان قرار است ما را به کجاها ببرد و چه چیزهایی در انتظارمان است! به این ترتیب، در بدترین حالت، حداقل آمادگی تغییر را در خود ایجاد کرده‌ایم.

البته که پیش‌بینی‌ها همیشه درست از آب درنمی‌آیند؛ ولی حداقل به ما کمک می‌کنند تا اندکی برای مواجهه با غیرقابل پیش‌بینی‌ها آماده‌تر باشیم.

نمونه‌های متاورس در کتاب‌ها و فیلم‌ها:

متاورس به شکل‌های مختلف و در سطوح مختلف در کتاب‌ها و فیلم‌ها به تصویر کشیده شده‌است. اصطلاح متاورس توسط نیل استفنسون در سال 1992 در رمان علمی-تخیلی او به نام «سقوط برف» ابداع شد و در کتاب «بازیکن شماره 1 آماده» از ارنست کلاین بیشتر رایج شد. استیون اسپیلبرگ در سال 2018 از این کتاب در تولید یک فیلم پرهزینه با همین نام اقتباس کرد و محبوبیت این اصطلاح و ایده را بیشتر کرد. توصیه می‌کنم حتما این فیلم را ببینید.

فیلم بازیکن شماره یک آماده

اگر به این موضوع علاقه‌مندید، خبر خوب این است که باوجود اینکه ظاهراً ترجمۀ رسمی منتشرشده از رمان «سقوط برف» در دسترس نیست، اما این کتاب توسط «جادی میرمیرانی» متخصص و اینفلوئنسر حوزه تکنولوژی، هکر کلاه سفید و یکی از شخصیت‌های بسیار الهام‌بخش برای من ترجمه و در گیت‌هاب به اشتراک گذاشته‌است.

 

کتاب سقوط برف

پیوند امکانات دیجیتال به فعالیت‌های اقتصادی دنیای واقعی در متاورس

همچنین انتظار می رود که متاورس ارتباط قوی با اقتصاد دنیای واقعی داشته باشد – و در نهایت به راهی برای توسعه آن تبدیل شود. به عبارت دیگر، متاورس باید این توانایی را داشته باشد که شرکت‌ها و افراد به همان شیوه امروزی در فعالیت‌های اقتصادی شرکت کنند. به عبارت ساده، این به معنای توانایی ساخت، تجارت و سرمایه گذاری در محصولات، کالاها و خدمات است.

تا حدی، این امر ممکن است به توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT) به عنوان پایه‌ای برای ایجاد ارزش متکی باشد. NFT ادعای مالکیت یک دارایی دیجیتال منحصربه‌فرد و غیرقابل تعویض است که در یک بلاک‌چین یا زنجیره بلوکی ذخیره می‌شود. اگر NFTها به ابزاری رایج برای تجارت چنین کالاهایی تبدیل شوند، می‌توانند به تسریع استفاده از اکوسیستم‌های XR به عنوان مکان‌هایی که مردم برای ترکیب عناصر اقتصاد دیجیتال با زندگی آفلاین خود به آنجا می‌روند، کمک کنند.

ویژگی ها و چالش‌های متاورس

اگر همه این‌ها پایه‌های متاورس را توضیح دهد، متأسفانه نمی‌تواند دقیقاً شکل آن را پیش‌بینی کند. در واقع، ما هنوز در مرحله مفهوم‌پردازی متاورس هستیم.

با این حال، متیو بال، چند ویژگی اصلی را معرفی می‌کند که ممکن است به ذهن کنجکاو کمک کند تا تصور کند متاورس چگونه می‌تواند شکل بگیرد. این موارد شامل تداوم آن (بدون «روشن» یا «خاموش» کردن واضح برای دسترسی)، همزمانی (موجود در زمان واقعی)، قابلیت همکاری، و همچنین این موضوع که این فضا مملو از محتوا و تجربیات افراد و کسب‌وکارها است می‌باشد.

البته سؤالاتی در مورد معنای متاورس از حریم خصوصی، فراگیر بودن آن و چگونگی کاهش محتوا و محیط‌های مضری که می‌تواند ایجاد شود، وجود دارد. از آنجا که متاورس در مراحل اولیه توسعه است، اکنون فرصتی برای ایجاد این ویژگی‌ها با طراحی مناسب وجود دارد. این یکی از شکاف‌های متعددی است که حضور متخصصان حوزه‌های آموزش و تعلیم و تربیت در بخش‌هایی از آن می‌تواند کمک‌کنند باشد.

ایده متاورس ممکن است امیدوارکننده به نظر برسد، به همین دلیل است که بسیاری از شرکت‌های فناوری پیشرو در جهان روی توسعه آن سرمایه‌گذاری می‌کنند. اگر بتواند به نتیجه برسد، می توان تصور کرد که رفتار مصرف‌کننده و شرکت‌ها را متحول کند.

شما درباره متاورس چگونه فکر می‌کنید؟ نقش آموزش در این دنیای جدید را چطور می‌بینید؟

آیا دربارۀ دوقلوی دیجیتال یک پردیس آموزشی چیزی شنیده‌اید؟ در مقاله‌های بعد دربارۀ آن خواهم نوشت.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *