فضای سفید در طراحی

فضای سفید؛ کلید طراحی محتوای آموزشی موثرتر

در این دوران که می‌گویند محتوا پادشاه است، ما اغلب وسوسه می‌شویم که هر  اطلاعاتی را که درباره یک موضوع خاص تحقیق کرده‌ایم یا می‌دانیم، به اشتراک بگذاریم.

با این حال آیا تا به حال سعی کرده‌ایم با کاربران نهایی که محتوا را مصرف می‌کنند صحبت کنیم؟ شاید باید خیلی دقیق اندازه‌گیری کنیم که چه مقدار از محتوای ما واقعاً بدون بار شناختی زیاد به راحتی مورد استفاده قرار می‌گیرد؟

وقتی شروع به برنامه‌ریزی دوره خود کردید، احتمالاً هرگز به یک جنبه از طراحی آموزش الکترونیکی فکر نکرده‌اید: اثرات فضای سفید. درواقع، این‌ یکی از عناصر نادیده گرفته‌شده در طراحی صفحات یک دوره است که از قضا یک جزء بسیار مهم در طراحی است! طرح‌های آموزش الکترونیکی مؤثر با استفاده مناسب از مقدار زیادی فضای سفید ساخته می‌شوند.

فضای سفید چیست؟

فضای سفید یا فضای منفی، در یک تعریف ساده، فضایی بدون علامت در طراحی است. این همان فضای بین طرح‌بندی‌ها، خطوط پاراگراف‌ها، بین پاراگراف‌ها، بین عناصر مختلف طرح و غیره است. فضای سفید به معنای فضای خالی با پس‌زمینه سفید نیست. این فضا می‌تواند از هر رنگ، بافت، الگو یا حتی تصویر پس‌زمینه تشکیل شده‌باشد. 

به‌طور خلاصه، فضای سفید منطقه‌ای است که عمداً دست‌نخورده باقی‌مانده است.

عبارت فضای سفید از صنعت چاپ می‌آید؛ در گذشته متون بیشتر روی کاغذ سفید چاپ می‌شدند و بنابراین فضای منفی به طور پیش‌فرض سفید می‌شد. فضای منفی نیز از عکاسی اقتباس شده و شامل پس‌زمینۀ تصویر است؛ هر چیزی که در فکوس قرار دارد و شی‌ء اصلی به حساب می‌آید فضای مثبت نامیده می‌شود. در طراحی رابط کاربری (UI[2])، فضای سفید و فضای منفی معنای مشابهی دارند.

روزی که در صفحه اینستاگرامم از فضای  سفید با مخاطبانم صحبت کردم، یکی از دوستان پرسید: «فضای سفید با فضای خالی فرق داره؟» و پاسخ من این بود: «فضای سفید، یک اصطلاح در دنیای طراحی و دیزاین است و به تعبیر من، دلیل اینکه از این اصطلاح استفاده می‌شود و به آن فضای خالی گفته نمی‌شود، این است که به هدفمند بودنِ اختصاص دادن این فضای به‌اصطلاح سفید تاکید شود. یعنی این فضا خالی نیست، هویت دارد، دلیل دارد و بودنش به طرح قدرت می‌دهد.»

فضای سفید در ترکیب طراحی، مانند استفاده از سکوت در یک ترکیب موسیقی است. بدون استفاده متناسب از  سکوت، موسیقی بدون ساختار است. اگر به‌اندازه کافی و به شکل مناسب از سکوت در موسیقی بهره گرفته نشود، برخی ممکن است آن را نویز بنامند. به طور مشابه، بدون فضای سفید، طراحی نیز بدون ساختار است و استفاده از آن دشوار است.

چرا فضای سفید مهم است و چگونه از آن استفاده کنیم؟

فضای سفید به ما یادآوری می‌کند که طراحی‌های ساده می‌توانند بسیار مؤثر باشند و برای انتقال پیام، نیازی به پر کردن یک صفحه با متن و گرافیک نیست.

چرا باید چشمی آشنا با فضای سفید تربیت کرد؟

پاسخ کوتاه: این موضوع یک راهِ درجه یک برای  جذاب کردن دوره شما برای فراگیران و ترغیبِ آن‌ها به خواندن محتوای تولیدی شماست. وجود فضای خالی فراوان در مکان‌های مناسب روی صفحه‌نمایش برای ایجاد دوره‌های آموزش الکترونیکی و ارائه‌های آموزشی بسیار مهم است.

فرمول خاص یا قانونی برای میزان استفاده از فضای سفید وجود ندارد. شما باید طرح‌های موفق دوره‌های آموزشی را بررسی کنید تا بفهمید چرا خوب کار می‌کنند. 

بعد کمی آزمایش کنید. خودتان دست به تولید کردن و گرفتنِ بازخورد از دیگران بزنید و درنهایت، شما درکی از این موضوع خواهید داشت که چگونه بهره‌وریِ دوره خود را با استفاده از این عنصر مهم طراحی، به حداکثر برسانید.

استفاده صحیح از فضای سفید به شما امکان می‌دهد تجربه یادگیری را کنترل کنید. به‌عنوان عنصری از طراحی مؤثر آموزش الکترونیکی، این یکی از موضوعاتی است که می‌تواند باعث شود مخاطبان شما آموزشتان را باانگیزه پیگیری کنند و ادامه دهند. زیرا دیدنِ دوره شما را برای چشم‌ها آسان می‌کند، تا فراگیران بتوانند راحت‌تر اطلاعات را جذب و پردازش کنند. عملاً  استفاده درست آن، می‌تواند یک طرح را متحول کند.

هنگام ایجاد دوره‌های آموزش الکترونیکی، تأثیرات مثبت زیادی برای استفاده از فضای سفید وجود دارد که باید به خاطر داشته باشید. در اینجا هشت مورد از مهم‌ترین آن‌ها آورده شده است:

1) چیدمان‌های ساده، زبان آموزان را درگیر می‌کند.

فضای سفید باعث می‌شود که تماشای صفحه‌نمایش شما تجربه دل‌پذیرتری داشته باشد. تحقیقات نشان می‌دهد که چیدمان صفحه بر رضایت خواننده تأثیر می‌گذارد. وقتی صحبت از طراحی مؤثر آموزش الکترونیکی به میان می‌آید، چیدمان احساس و تصور اولیۀ مخاطب نسبت به آموزش شما را ایجاد می‌کند. با فضای سفید، شما به‌طور طبیعی از طرح‌های ساده‌تری استفاده می‌کنید که توجه خواننده را جلب می‌کند.

2) فضای سفید خوانایی را افزایش می‌دهد و جریان چشم خوانندگان را هدایت می‌کند.

بررسی سریع و دریافت فوری محتوای دوره را راحت‌‎تر می‌کند. استفاده از آن می‌تواند به میزان قابل‌توجهی خوانایی صفحه را افزایش دهد. کارشناسان می‌گویند که مردم تنها حدود 28 درصد از کلمات را در یک صفحه وب می‌خوانند. هنگامی‌که بین خطوط متن، فاصله سفید قرار می‌دهید، صفحه‌نمایش شما فورا خواننده‌پسندتر می‌شود. فضای سفید درواقع چشم خواننده را درون صفحه هدایت می‌کند و شانس خواندن متن را افزایش می‌دهد.

3) به یادگیردندگان الکترونیکی کمک می‌کند احساس راحتی کنند.

کافی است در طراحی آموزش الکترونیکی فضای خالی را نادیده بگیرید، آن‌وقت خواهید دید که احتمالاً یادگیرندگان از بار اطلاعات روی یک صفحه‌نمایش، احساس ناراحتی و حتی ترس می‌کنند. فضای سفید توجه را به چند عنصر اصلی جلب می‌کند و یک اثر آرام‌بخش ایجاد می‌کند. یادگیرندگان با انتخاب‌های گیج‌کننده برای بررسی اطلاعات بمباران نمی‌شوند.

4) فضای سفید می‌تواند درک فراگیران را افزایش دهد.

چگونه؟ با ارائه اطلاعات به‌صورت قطعه‌ای که یادگیرندگان آن را قابل مدیریت می‌دانند. درج فضای سفیدِ حساب‌شده می‌تواند باعث افزایش درک مطلب تا حدود 20 درصد شود.

5) جلب‌توجه می‌کند.

چه راهی ساده‌تر از این برای جلب‌توجه عناصر مهم صفحه‌نمایش می‌تواند باشد؟ فضای سفید ابزاری عالی برای اولویت‌بندی اطلاعات دوره و اجتناب از حواس‌پرتی است. اگر می‌خواهید قسمت خاصی از صفحه‌نمایش را برجسته کنید، تنها کاری که باید انجام دهید این است که فضای سفید اطراف آن را بیشتر کنید. فضای سفید در اطرافِ مواردِ برجسته شده، باعث افزایش برجستگی آن‌ها می‌شود.

6) چیدمان‌ها را متعادل و هماهنگ می‌کند.

هر فضای خالی روی صفحه‌نمایش هدفی را دنبال می‌کند. این‌موضوع یک طراحی متعادل برای محتوای آموزش الکترونیکی شما ایجاد می‌کند. اگر به آن بی‌توجهی کنید یا بیش‌ازحد آزادانه از آن استفاده کنید، در این صورت خطر سردرگمی و گیج شدن یادگیرنده را خواهید داشت.

 ۷) به‌هم‌ریختگی را کاهش می‌دهد

بسیاری از طراحان آموزش الکترونیکی احساس می‌کنند باید صفحه را با هر چیزی که می‌توانند پر کنند.

اما صرفاً به این دلیل که فضایی برای اضافه کردن چیزی روی صفحه وجود دارد، به این معنی نیست که باید آن را پر کرد. وجود عناصر زیاد روی یک صفحه کارآمد نیست. بنابراین، فضای سفید تضمین می‌کند که عناصر طراحی روی صفحه‌نمایش شما باهم و درهم استفاده نمی‌شود.

8) تأثیر اولیه خوبی ایجاد می‌کند

فقط سه تا پنج ثانیه طول می‌کشد تا یک شرکت‌کننده، در مورد ارزش صفحه آموزش الکترونیکی قضاوت کند. اگر اطلاعات زیادی برای پردازش در چنین زمان کوتاهی برای کاربران وجود داشته باشد، احتمالاً یادگیرندگان سردرگم خواهند شد.

دلایلِ استفادۀ طراحان از فضای سفید

طراحان به دلایل خوبی از فضای سفید به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از طراحی خود استفاده می‌کنند. هنگامی که به خوبی از آن استفاده می‌شود می تواند نه‌تنها طراحی، بلکه کسب‌وکاری که طراحی برای آن انجام شده‌است را نیز متحول کند.

استفاده از فضای سفید به طور مساوی باعث می‌شود که محتوا در طراحی به راحتی قابل اسکن باشد و خوانایی را به میزان قابل توجهی بهبود می‌بخشد. مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهد که استفاده مناسب از فضای خالی بین خطوط پاراگراف و حاشیه چپ و راست آن می‌تواند درک مطلب را تا 20 درصد افزایش دهد. چنین فضاهای کوچکی بین خطوط، پاراگراف‌ها یا بین آیتم‌های منو به عنوان فضای سفید میکرو نیز نامیده میشود.

فضاهای بزرگ بین طرح‌بندی‌ها و عناصر طرح‌بندی، که به آن فضاهای سفید ماکرو نیز گفته می‌شود، کمک زیادی به هدایت نگاه و توجهِ کاربران درون صفحه و اولویت‌بندی منطقه تمرکز  کاربر  در طرح می‌کند.

طبق مطالعات انجام شده، میانگین دامنه توجه یک کاربر اینترنت 6 ثانیه است. استفاده موثر از فضای سفید به طراحی کمک می‌کند تا پیام را به سرعت به کاربر منتقل کند و با برجسته کردنِ «دعوت به اقدام‌»ها(Call to actions) احتمال تعامل را افزایش دهد.

«به عنوان طراح صفحات آموزشی، وظیفه ما ایجاد خطوط ارتباطی بین طرح آموزشی و کاربران است و فضای سفید می تواند کمک زیادی به این موضوع کند.»

به صفحه اصلی غول موتور جستجو گوگل نگاهی بیندازید. استفاده از فضای سفید بسیار مشهود است و هدف صفحه را به وضوح بیان می کند. جستجو کردن!

در این دنیای پر از هرج و مرج بصری، یکی از جنبه‌هایی که ذهن ما برای سازماندهی اطلاعات بصری استفاده می‌کند، قانون مجاورت است که توسط روانشناسان گشتالت ایجاد شده‌است. این قانون بیان می‌کند که اشیاء نزدیک به یکدیگر شبیه به هم به نظر می‌رسند. یکی از اصول بسیار کاربردی طراحی، فضاهای سفید است که به کاربران کمک می‌کند تا منطقِ اطلاعات ارائه شده به آنها را درک کنند.

اینکه کدام بخش‌های صفحه به هم مرتبط هستند، و کدام بخش‌های صفحه به موضوعات مجزایی می‌پردازند را می‌توان با اختصاصِ مناسب فضاهای سفید، به خوبی نشان داد. حاشیه‌ها وفواصل بین اجزای گرافیکی و متنیِ صفحه، راه‌هایی برای مدیریت و گروه‌بندی منطقی عناصر چیدمان هستند. فاصله بین بخش‌های مختلف، به وضوح به ایجاد گروه‌های منطقی کمک می کند.

چالش‌های طراح با فضای سفید

بیشتر کسب‌وکارها و مدرسان، فضای سفید را به‌عنوان فضای بیهوده در نظر می‌گیرند، زیرا احساس می‌کنند می‌توان از این فضا برای نمایش محتوای بیشتر استفاده کرد. برای هر طراح بسیار دشوار اما به همان اندازه مهم است که سعی کند مشتریان خود را در مورد ارزشی که فضای سفید از نظر اثرگذاری محتوا به تجارت آنها می‌افزاید، حساس کند.

«فضای سفید فقط مرتب و زیبا نیست بلکه موثر و ارزشمند است»

با متقاعد شدن درباره ارزش آن، یک چالش دیگر، آمادگی سرمایه‌‌گذاری است. استفاده بیشتر از فضاهای سفید به معنای استفاده کمتر از محتوا در هر صفحه است که به این معنی است که صفحات بیشتری برای پوشش دادنِ محتوا باید ایجاد شود. بنابراین این امر به ویژه در پروژه‌های طراحی برای چاپ، تبدیل به یک امر پرهزینه می‌شود. در این زمان‌ها، وظیفه طراح است که به کسب‌وکارها کمک کند تا بین فضای سفید و محتوا تعادل برقرار کنند.

نتیجه‌گیری

فضای سفید به معنای واقعی کلمه یک فضای خالی نیست، یک ابزار طراحی قدرتمند است. به‌ کار بردن فضای سفید هم هنر است و هم علم. حفظ سطح بهینه فضای سفید در ترکیب طراحی و ایجاد تعادل، تنها با تجربه و تمرین حاصل می شود.

اگر از خواندن این مقاله لذت بردید لطفاً در قسمت نظرات سایت برایم بنویسید. همچنین نظر خود را برای بهبود محتوای سایت با من در میان بگذارید.


[1] User Experience

[2] User Interface

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *